Basisbegrippen, eenvoudig uitgelegd

Hier staat korte uitleg bij de vaktermen die in de artikelen van het lexicon opduiken. Elk artikel beantwoordt één vraag: wat betekent dit woord, zonder vakjargon? Wie in een langer artikel over een begrip struikelt, vindt hier de eenvoudige versie.

  • Genetica en veredeling

  • Erfelijk materiaal en overerving

  • B-locus

    Op de B-locus bepalen de allelen BT en BD of cannabis vooral THC of CBD aanmaakt. In de F2 splitst dat kenmerk uit in de verhouding 1:2:1.

  • Cytoplasmatische overerving

    Cytoplasmatische overerving gaat over genen in chloroplasten en mitochondriën buiten de celkern. Meestal geeft alleen de moeder deze genen door.

  • Heterozygotie

    Heterozygotie betekent twee verschillende allelen op één locus. Bij cannabis is dat de uitgangstoestand en geen defect.

  • Homozygotie

    Homozygotie betekent twee keer dezelfde aanleg op één locus. Het artikel noemt de twee wegen naar zuivere lijnen en hoe je ze aantoont.

  • Maternale overerving

    Bij maternale overerving gaat een kenmerk alleen via de moederplant over op de nakomelingen. Bij cannabis gaat het om de genen van de organellen.

  • QTL

    Een QTL is een stuk erfelijk materiaal dat bijdraagt aan een eigenschap met meetbare gradaties. Ook terpeengehalte en QTL-kartering komen aan bod.

  • Recombinatie

    Recombinatie rangschikt allelen opnieuw bij de vorming van geslachtscellen. Haar ongelijke verdeling bepaalt welke eigenschappen te scheiden zijn.

  • XY-systeem

    In het XY-systeem van cannabis dragen vrouwtjes twee X-chromosomen en mannetjes een X en een Y. Het stuifmeel beslist over het geslacht.

  • Kruising en veredeling

  • Dubbele kruising

    De dubbele kruising verbindt vier homozygote lijnen eerst in paren en daarna kruiselings. Het artikel noemt de reden en de grenzen bij cannabis.

  • Filiale generatie

    De filiale generatie telt de dochtergeneraties van een kruising en zegt niets over kwaliteit. Het artikel laat zien wat pas de F2 blootlegt.

  • Geslachtsomkering

    Bij geslachtsomkering vormt een plant bloemen van het andere geslacht. De chromosomen blijven gelijk, en het artikel noemt oorzaken en doel.

  • Heterosis

    Heterosis is het verschil waarmee een nakomeling boven het gemiddelde van zijn ouders uitkomt. Er horen vier componenten en omslaande tekens bij.

  • Inteeltdepressie

    Inteeltdepressie is het prestatieverlies na meerdere generaties nauwe kruising. Het artikel legt recessieve schadelijke allelen en purging uit.

  • Linkage drag

    Linkage drag is vreemd erfelijk materiaal dat met een ingekruist gen meekomt. De plek in het genoom telt daarbij meer dan het aantal rondes.

  • Reciproke kruising

    Een reciproke kruising verwisselt tussen twee rassen de rollen van moeder en vader. Het artikel toont ook de test voor het aroma van cannabis.

  • Selfing

    Selfing is de bevruchting van een plant met eigen stuifmeel. Het artikel legt uit hoe verborgen eigenschappen en inteeltdepressie ontstaan.

  • Single seed descent

    Bij single seed descent draagt per plant precies één zaad de volgende generatie van een inteeltlijn. Het artikel behandelt duur en prijs.

  • Terugkruising

    Elke terugkruising met dezelfde ouder halveert het resterende aandeel van de donor. Het artikel geeft de getallenreeks en de voorwaarden.

  • Transgressie

    Transgressie betekent dat een kenmerk van nakomelingen buiten de spreiding van beide ouders valt. Gemeten ontstond ze vooral bij gelijke ouders.

  • Plant en zaad

  • Plantkunde en ontwikkeling

  • Adventiefwortel

    Een adventiefwortel ontstaat later uit stengel, blad of knop en niet uit de kiemplant. Elke wortel aan een stek is een adventiefwortel.

  • Anthese

    Anthese is het opengaan van de bloem en markeert bij cannabis het begin van de bloei. De afstand tot de flip kan oogsttijden onvergelijkbaar maken.

  • Rizosfeer

    De rizosfeer is de smalle bodemzone rond een levende wortel met eigen microben. Daar verlopen afbraakprocessen die elders uitblijven.

  • Zaad en kieming

  • Dormantie

    Dormantie is de kiemrust van een levend zaad dat ondanks goede omstandigheden niet kiemt. Het artikel vergelijkt landrassen met industriële hennep.

  • Evenwichtsvochtgehalte

    Het evenwichtsvochtgehalte is het vochtgehalte waarbij een zaad in evenwicht is met de lucht. Dieper droogt zaad alleen in drogere lucht.

  • Groeikracht

    Groeikracht is wat zaad presteert onder zware omstandigheden zoals koude, natte grond. Besproken worden de verouderingstest en de kiemsnelheid.

  • Kiemenergie

    De kiemenergie is het aandeel zaden met een ver ontwikkelde kiemplant na drie dagen. Ze meet het tempo van een partij, niet de opbrengst.

  • Kiemkracht

    De kiemkracht geeft het aandeel normale kiemplanten van een partij onder vastgelegde omstandigheden. Die omstandigheden horen bij elke opgave.

  • Kiemrust

    Kiemrust betekent dat een levend zaad ondanks warmte en vocht niet kiemt. In een studie duurde ze bij vers geoogste hennep vijf tot zes weken.

  • Levensvatbaarheid

    Levensvatbaarheid geeft aan of een zaad leeft. Een kleuring van het doorgesneden zaad laat dat zien, en na twee dagen is de uitslag er.

  • Normale kiemplant

    Een normale kiemplant heeft wortel en spruit zo aangelegd dat er in de grond een plant uit groeit. Het artikel noemt de criteria bij hennep.

  • Sorptie-isotherm

    Een sorptie-isotherm zet het vochtgehalte van zaad uit tegen de luchtvochtigheid. Voor hennep is ze gemeten tot ongeveer 20 % luchtvochtigheid.

  • Vochtgehalte van zaad

    Het vochtgehalte van zaad is het aandeel water in het versgewicht, bepaald in de droogstoof. Via een streefgewicht stuurt het het drogen.

  • Chemie en verwerking

  • Biochemie en stofwisseling

  • Cannabigerolzuur

    Uit cannabigerolzuur (CBGA) ontstaan de zure voorlopers van THC, CBD en CBC. Bij labwaarden telt de scheiding van CBG.

  • Cannabinoïdesynthase

    Een cannabinoïdesynthase is een enzym dat uit CBGA een zure voorloper zoals THCA vormt. Het actieve synthase bepaalt het chemotype.

  • Chelaat

    Een chelaat houdt een metaal als ijzer opgelost in voedingsoplossing, omdat een molecuul het bindt. Het juiste ijzerchelaat hangt af van de pH.

  • Chemotype

    Een chemotype deelt cannabis in naar de gemeten verhouding van zijn cannabinoïden. Het artikel beschrijft type I tot III en de typen IV en V.

  • Terpeensynthase

    Een terpeensynthase is een enzym dat uit GPP en FPP de geurstoffen van cannabis opbouwt. Vaak vormt één enzym meerdere terpenen.

  • Tetrahydrocannabinolzuur (THCA)

    Tetrahydrocannabinolzuur (THCA) is de zure voorloper van THC die de plant werkelijk aanmaakt. De factor 0,877 is een bovengrens.

  • Verdunningseffect

    Het verdunningseffect verhoogt de THC-waarde wanneer dezelfde THC in minder bloemmassa zit. Het artikel laat zien hoe je eerlijk vergelijkt.

  • Verwerking

  • Lecithine

    Lecithine is een fosfolipide dat als emulgator vet en water stabiel bij elkaar houdt. Het artikel behandelt de aangetoonde werking en oxidatie.

  • Maceratie

    Maceratie trekt inhoudsstoffen door diffusie en zonder druk in een vloeibaar medium. Het artikel noemt de factoren die de opbrengst bepalen.

  • Bodem en substraat

  • Bioaccumulatiefactor

    De bioaccumulatiefactor deelt het gehalte van een stof in de plant door dat in de bodem. Over de geoogste massa zegt hij niets.

  • Fytoextractie

    Bij fytoextractie neemt een plant een schadelijke stof op en voert de oogst die af. De maatstaf is de afgevoerde massa.

  • Fytostabilisatie

    Fytostabilisatie bindt een schadelijke stof in de bodem aan wortels en wortelexsudaten. Voor cannabis is ze nog niet apart onderzocht.

  • Kationenuitwisselingscapaciteit

    De kationenuitwisselingscapaciteit (CEC) meet hoeveel voedingsstoffen een substraat bindt en ruilt. Daarom wordt kokos vooraf gebufferd.

  • PourThru

    Bij de PourThru meet je pH en EC in het drainwater dat onderaan uit de pot loopt. De plant blijft daarbij gewoon in de pot staan.

  • Transferfactor

    De transferfactor geeft aan hoeveel van een bodemstof in het oogstproduct belandt. Een lage waarde betekent een schone oogst, maar geen sanering.