Basisbegrippen, eenvoudig uitgelegd
Hier staat korte uitleg bij de vaktermen die in de artikelen van het lexicon opduiken. Elk artikel beantwoordt één vraag: wat betekent dit woord, zonder vakjargon? Wie in een langer artikel over een begrip struikelt, vindt hier de eenvoudige versie.
Genetica en veredeling
Erfelijk materiaal en overerving
B-locus
Op de B-locus bepalen de allelen BT en BD of cannabis vooral THC of CBD aanmaakt. In de F2 splitst dat kenmerk uit in de verhouding 1:2:1.
Cytoplasmatische overerving
Cytoplasmatische overerving gaat over genen in chloroplasten en mitochondriën buiten de celkern. Meestal geeft alleen de moeder deze genen door.
Heterozygotie
Heterozygotie betekent twee verschillende allelen op één locus. Bij cannabis is dat de uitgangstoestand en geen defect.
Homozygotie
Homozygotie betekent twee keer dezelfde aanleg op één locus. Het artikel noemt de twee wegen naar zuivere lijnen en hoe je ze aantoont.
Maternale overerving
Bij maternale overerving gaat een kenmerk alleen via de moederplant over op de nakomelingen. Bij cannabis gaat het om de genen van de organellen.
QTL
Een QTL is een stuk erfelijk materiaal dat bijdraagt aan een eigenschap met meetbare gradaties. Ook terpeengehalte en QTL-kartering komen aan bod.
Recombinatie
Recombinatie rangschikt allelen opnieuw bij de vorming van geslachtscellen. Haar ongelijke verdeling bepaalt welke eigenschappen te scheiden zijn.
XY-systeem
In het XY-systeem van cannabis dragen vrouwtjes twee X-chromosomen en mannetjes een X en een Y. Het stuifmeel beslist over het geslacht.
Kruising en veredeling
Dubbele kruising
De dubbele kruising verbindt vier homozygote lijnen eerst in paren en daarna kruiselings. Het artikel noemt de reden en de grenzen bij cannabis.
Filiale generatie
De filiale generatie telt de dochtergeneraties van een kruising en zegt niets over kwaliteit. Het artikel laat zien wat pas de F2 blootlegt.
Geslachtsomkering
Bij geslachtsomkering vormt een plant bloemen van het andere geslacht. De chromosomen blijven gelijk, en het artikel noemt oorzaken en doel.
Heterosis
Heterosis is het verschil waarmee een nakomeling boven het gemiddelde van zijn ouders uitkomt. Er horen vier componenten en omslaande tekens bij.
Inteeltdepressie
Inteeltdepressie is het prestatieverlies na meerdere generaties nauwe kruising. Het artikel legt recessieve schadelijke allelen en purging uit.
Linkage drag
Linkage drag is vreemd erfelijk materiaal dat met een ingekruist gen meekomt. De plek in het genoom telt daarbij meer dan het aantal rondes.
Reciproke kruising
Een reciproke kruising verwisselt tussen twee rassen de rollen van moeder en vader. Het artikel toont ook de test voor het aroma van cannabis.
Selfing
Selfing is de bevruchting van een plant met eigen stuifmeel. Het artikel legt uit hoe verborgen eigenschappen en inteeltdepressie ontstaan.
Single seed descent
Bij single seed descent draagt per plant precies één zaad de volgende generatie van een inteeltlijn. Het artikel behandelt duur en prijs.
Terugkruising
Elke terugkruising met dezelfde ouder halveert het resterende aandeel van de donor. Het artikel geeft de getallenreeks en de voorwaarden.
Transgressie
Transgressie betekent dat een kenmerk van nakomelingen buiten de spreiding van beide ouders valt. Gemeten ontstond ze vooral bij gelijke ouders.
Plant en zaad
Plantkunde en ontwikkeling
Adventiefwortel
Een adventiefwortel ontstaat later uit stengel, blad of knop en niet uit de kiemplant. Elke wortel aan een stek is een adventiefwortel.
Anthese
Anthese is het opengaan van de bloem en markeert bij cannabis het begin van de bloei. De afstand tot de flip kan oogsttijden onvergelijkbaar maken.
Rizosfeer
De rizosfeer is de smalle bodemzone rond een levende wortel met eigen microben. Daar verlopen afbraakprocessen die elders uitblijven.
Zaad en kieming
Dormantie
Dormantie is de kiemrust van een levend zaad dat ondanks goede omstandigheden niet kiemt. Het artikel vergelijkt landrassen met industriële hennep.
Evenwichtsvochtgehalte
Het evenwichtsvochtgehalte is het vochtgehalte waarbij een zaad in evenwicht is met de lucht. Dieper droogt zaad alleen in drogere lucht.
Groeikracht
Groeikracht is wat zaad presteert onder zware omstandigheden zoals koude, natte grond. Besproken worden de verouderingstest en de kiemsnelheid.
Kiemenergie
De kiemenergie is het aandeel zaden met een ver ontwikkelde kiemplant na drie dagen. Ze meet het tempo van een partij, niet de opbrengst.
Kiemkracht
De kiemkracht geeft het aandeel normale kiemplanten van een partij onder vastgelegde omstandigheden. Die omstandigheden horen bij elke opgave.
Kiemrust
Kiemrust betekent dat een levend zaad ondanks warmte en vocht niet kiemt. In een studie duurde ze bij vers geoogste hennep vijf tot zes weken.
Levensvatbaarheid
Levensvatbaarheid geeft aan of een zaad leeft. Een kleuring van het doorgesneden zaad laat dat zien, en na twee dagen is de uitslag er.
Normale kiemplant
Een normale kiemplant heeft wortel en spruit zo aangelegd dat er in de grond een plant uit groeit. Het artikel noemt de criteria bij hennep.
Sorptie-isotherm
Een sorptie-isotherm zet het vochtgehalte van zaad uit tegen de luchtvochtigheid. Voor hennep is ze gemeten tot ongeveer 20 % luchtvochtigheid.
Vochtgehalte van zaad
Het vochtgehalte van zaad is het aandeel water in het versgewicht, bepaald in de droogstoof. Via een streefgewicht stuurt het het drogen.
Chemie en verwerking
Biochemie en stofwisseling
Cannabigerolzuur
Uit cannabigerolzuur (CBGA) ontstaan de zure voorlopers van THC, CBD en CBC. Bij labwaarden telt de scheiding van CBG.
Cannabinoïdesynthase
Een cannabinoïdesynthase is een enzym dat uit CBGA een zure voorloper zoals THCA vormt. Het actieve synthase bepaalt het chemotype.
Chelaat
Een chelaat houdt een metaal als ijzer opgelost in voedingsoplossing, omdat een molecuul het bindt. Het juiste ijzerchelaat hangt af van de pH.
Chemotype
Een chemotype deelt cannabis in naar de gemeten verhouding van zijn cannabinoïden. Het artikel beschrijft type I tot III en de typen IV en V.
Terpeensynthase
Een terpeensynthase is een enzym dat uit GPP en FPP de geurstoffen van cannabis opbouwt. Vaak vormt één enzym meerdere terpenen.
Tetrahydrocannabinolzuur (THCA)
Tetrahydrocannabinolzuur (THCA) is de zure voorloper van THC die de plant werkelijk aanmaakt. De factor 0,877 is een bovengrens.
Verdunningseffect
Het verdunningseffect verhoogt de THC-waarde wanneer dezelfde THC in minder bloemmassa zit. Het artikel laat zien hoe je eerlijk vergelijkt.
Verwerking
Lecithine
Lecithine is een fosfolipide dat als emulgator vet en water stabiel bij elkaar houdt. Het artikel behandelt de aangetoonde werking en oxidatie.
Maceratie
Maceratie trekt inhoudsstoffen door diffusie en zonder druk in een vloeibaar medium. Het artikel noemt de factoren die de opbrengst bepalen.
Bodem en substraat
Bioaccumulatiefactor
De bioaccumulatiefactor deelt het gehalte van een stof in de plant door dat in de bodem. Over de geoogste massa zegt hij niets.
Fytoextractie
Bij fytoextractie neemt een plant een schadelijke stof op en voert de oogst die af. De maatstaf is de afgevoerde massa.
Fytostabilisatie
Fytostabilisatie bindt een schadelijke stof in de bodem aan wortels en wortelexsudaten. Voor cannabis is ze nog niet apart onderzocht.
Kationenuitwisselingscapaciteit
De kationenuitwisselingscapaciteit (CEC) meet hoeveel voedingsstoffen een substraat bindt en ruilt. Daarom wordt kokos vooraf gebufferd.
PourThru
Bij de PourThru meet je pH en EC in het drainwater dat onderaan uit de pot loopt. De plant blijft daarbij gewoon in de pot staan.
Transferfactor
De transferfactor geeft aan hoeveel van een bodemstof in het oogstproduct belandt. Een lage waarde betekent een schone oogst, maar geen sanering.